محمد بن أحمد الفاسي المكي ( مترجم : محمد مقدس )
61
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى )
به گفتهء ازرقى ، اين خانه در نزديكى همان درِ مسجدالحرام است كه به آن « باب عمروبن عاص » گفته مىشود و به « باب السدّه » معروف است . در زمان ما افراد زيادى از خاندان عمروبن عاص آن را فروختهاند و بيشتر آنها در جايى مشهور به « وهْط » در طائف اقامت دارند و پس از ايشان نيز به « بركوت مكين » « 1 » تعلّق گرفت . وى بناى باشكوهى در آن ساخت و پيرامون آن را از هر سو ، ديوار بلندى كشيد . او اين كار را در سال 812 آغاز كرد . چه بسا كوچهء « بقر » ، كه در حدود معلاة و مسفله از آن نامبرده شد ، همان كوچهاى باشد كه از آنجابه سوى جايگاه معروف به « معبدجنيد » بالا مىروند . به گمان من وسعت دارالعجله نسبت به آنچه در زمان ابنزبير بوده ، كاهش يافته است ؛ زيرا از آن در محدودهء مسفله و معلاة به عنوان مناطق مرزى ياد شده و تنها در صورتى مىتواند چنين باشد كه محل معروف به « خانهء ابوسعيد » جزو آن بوده باشد . در حال حاضر اغلب خانههايى كه « ازرقى » بعنوان حدّ و حدود مسفله و معلّاة از آنها ياد كرده ، از ميان رفتهاند و عمارتهاى بزرگى كه به نام صاحبانش معرفى كرده ، هيچگاه در ياد نخواهد ماند و اين تأييدى بر نظر ماست كه گفته بوديم معرفى اين بناها به نام صاحبان آن ، جز براى همان زمان ، به كار نمىآيد . در روزگار ما محدودهء محل سكونت در مسفله از سمت كوه صفا تا نشان راهى است كه پاى يكى از منارههاى مسجدالحرام معروف به منارهء « باب على » قرار دارد . پيش از آن محدودهء ساكنين تا « مطهرهء ناصريه » در « مسعى » مىرسيد و از سمت دارالعجله به
--> ( 1 ) - حافظ سخاوى در « الضوء اللامع » ، ج 3 ، ص 15 ، شماره 61 از وى ياد كرده كه : بركوت شهابالدين ، آزادشدهء سعيد مكينى است و اين يك آزاد شدهء مكينالدين يمنى ، مردى حبشى داراى فضل و دوستدار دانشورزان و نيكوكاران و نسبت به ايشان مهربان و با محبّت بود كه بهرهء زيادى در دنيا برد و روزگارش دگرگون گشت و در عدن جاهاى بسيارى را بنا كرد و آنگاه به مكه شد و در آنجا سكونت گزيد و خانهء بزرگى در آن ساخت و به دامادى خانوادهء « محلى » درآمد و با دختر وى آمنه ، ازدواج كرد و از وى فرزندان بسيار آورد . همسران و فرزندان بسيار داشت ؛ به گونهاى كه در زمان حيات وى ، بيش از پنجاه فرزند وى وفات يافتند و در ذىقعدهء سال هشتصد و سى در حالى وفات يافت كه كاملًا ناتوان شده بود و صاحب حدود شصت فرزند شده بود . وى در قطيع به خاك سپرده شد و از جمله بناهاى يادگارى او در جادهء أنس ، سقاخانه و آبگيرى براى چهارپايان است . خدايش رحمت كناد !